Blog

 

سفال چیست از کجا شروع کنیم ؟؟

ظروف یا اشیائی که با خاک رس و مواد پایدار کننده و آب ساخته می شوند و نهایتا در کوره و با حرارت بالا پخته می شوند.

اولین ظروف سفالی با ترکیبی از گل های معمولی و پودرهای گیاهی قوام پیدا می کردند. برخی از این سفال ها در فلات ایران یافت شده است.

امروزه سفال ها از ماده با نام خاک ثانویه درست می شوند که ماده اصلی آن خاک رس است.

دلیل چسبندگی بالای خاک رس به خاطر وجود ریز دانه های این خاک است. قرمزی این خاک نیز به خاطر وجود ذرات آهن در آن است.

این دست ساز گلی طیف وسیعی از ظروف خوراکی، زینتی، دکوری و حتی به عنوان تزئینات بیرونی نماهای ساختمانی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

 

سفال

 

قدمت سفالگری

سفالگری یکی از هنرهای دست سازی است که از ابتدایی ترین فعالیت های بشر تا به امروز بوده است و در اکثر فرهنگ ها و قوم ها مرسوم بوده است. این هنر کهن، از ترکیبات خمیرسفال با آب و شکل دهی با دست و رسیدن به فرم دلخواه در نهایت به مرحله پخت می رسند.

براساس آثار یافت شده از ابزارهای سفالگری، قدمت این صنعت دستی را به بیش از 10 هزار سال پیش از میلاد و در منطقه چین و خاورمیانه می رساند.

قدیمی ترین اشیا سفالی کشف شده در ایران در گنج دره استان کرمانشاه و غار کمربند در جنوب مازندران متعلق به 8 هزار سال قبل از میلاد است.

 

کوزه های سفالی

 

در ایران نیز قدمتی دیرینه دارد. که از جمله شهرهای نائین، شاهرود، لالجین، تربت حیدریه و ... به عنوان مراکز تولید سفال اشاره کرد.

به دلیل ارتباط مستقیم و لمس و حس طراوت و نشاطی که در خاک و آب انسان ها احساس می کنند این هنر از محبوبیت بالایی بین مردم دارد.

آمار نشان از آن دارد که امروزه در اکثر نقاط جهان فعالین در حوزه محصولات هنری من جمله حوزه سفال های دست ساز در حال افزایش است. برخی کشورها مانند چین، این صنعت را به یکی از صنایع اصلی خود تبدیل کرده است. تعداد فعالین در این حوزه به بیش از 3 میلیون نفر می رسد. که نشان از اهمیت بالای این هنر برای مردم و جامعه هنری است. که نشان از پتانسیل بالای این صنعت دست ساز است.

 

این هنر به عنوان یک فرآیند خلاق و نو محسوب می شود زیرا میتوان گفت به دلیل شکل دهی با دست، هیچ یک از دو محصول فرآوری شده یکسانی را نمیتوان یافت، که خود این موضوع ارزش خاصی به این دست ساخته ها می دهد.

 

ظروف سفالی - بشقاب

 

مواد و ابزار مورد نیاز

خاک رس را میتوان اصلی ترین ماده استفاده شده دانست.

میزکار – گل لویی دار (مخصوص حجم دهی است، که در این گل از گیاه لویی استفاده می شود.) – ظرف آب – اسفنج – ابزارهای کاهنده و افزاینده - لیسه و صفحه گردان اشاره کرد.

 

سفال به دو شکل کلی دستی و چرخی ساخته می شود. که در روش چرخی سفالگر با استفاده از چرخ دوار خود برای ساخت ظرفی قرینه استفاده می کند.

در ابتدا به بررسی روند ساخت سفال های دست ساز می پردازیم تا بیشتر با نحوه ساخت و مراحل آماده سازی آنها آشنا شویم.

مراحل ساخت را میتوان به 6 مرحله مراحل آماده سازی خمیر سفال – ساخت قالب سفال – روکش دهی – خشک کردن – بیسکویت سازی و در نهایت به مرحله پخت اشاره کرد.

هر یک از این مراحل تاثیراتی قابل توجهی روی سفال دارد به طور مثال : میزان جذب آب، میزان رنگ پذیری و کیفیت رنگ گیری، مقاومت فشاری، چگالی و ...

با توجه به نتایج بدست آمده از آمار و ارقام آزمایشگاهی و استفاده عمومی مردم نشان از تفاوت ها و تاثیراتی است که در هر یک از مراحل ساخت سفال دارد.

 

فرآیند ساخت سفال های دست ساز:

  1. آماده سازی خمیر سفال : در این مرحله مواد اولیه برای ساخت خمیر سفال با یک دیگر ترکیب می شوند. این مواد شامل خاک رس، آب و مواد پایدار کننده است که با توجه به محصول مد نظر برای تولید میزان هر یک متفاوت است.مواد پایدار کننده باعث جلوگیری از ایجاد ترک و شکستگی در سفال می شود.
  2. ساخت قالب : بعد از آماده سازی خمیر سفال، سفالگر شکل دلخواه و مد نظر خود را به خمیر می دهد. که میتواند شامل ظروف غذا خوری – بشقاب و کوزه و ... باشد.
  3. روکش دهی : پس از فرم گرفتن خمیر آن را درون یک قالب قرار می دهند و با ابزاری مخصوص، سطح آن را از صاف و از زوائد پاک می کنند.
  4. خشک کردن : قالب ها را در زیر نور خورشید قرار می دهند تا خشک شوند که بسته به موقعیت جغرافیایی و آب و هوایی زمان خشک شدن خمیر طولانی تر می شود. برای خشک شدن در این روش حتما باید به نور خورشید و وزش باد شدید توجه کرد زیرا باد شدید میتواند در قوام سفال موثر باشد.
  5. پخت : بعد از اینکه قالب خشک شد، قالب را در دمایی که از قبل معین شده است در کوره قرار می دهند ، این مرحله شکل اصلی و استحکام لازم به سفال را می دهد. گاهی اوقات حرارت این کوره ها تا 950 درجه سانتیگراد می رسد.
  6. دکوراسیون : این مرحله، مرحله نهایی و در آن سفال را به شکل دلخواه تزئین و آماده برای استفاده می کنند.
 
 
 

سفال ها در زندگی ما کاربردهای فراوانی دارند، این دست سازه های سفالی برای نگهداری خوراکی ها، گلدان، سفال های تزئینی دیوار کوب، آویز ها و ... استفاده می شوند.

 

در مدلی دیگر ساخت سفال را به سه مرحله تقسیم بندی می کنند:

  1. مرحله چرخیدن : در آغاز سفال را بر روی دستگاه می چرخانند تا شکل یک دست و یک نواختی به خود بگیرد.
  2. کفشک کاری : در این مرحله سفال با دست شکل می گیرد و بعد از آن با ابزاری به نام کفشک، الگو ها و تصاویر بر روی سفال حک می شوند.
  3. سفالگری با کاغذ : در این مرحله نیز نقوش مد نظر با استفاده از کاغذ بر روی سفال نقش می بندد.

در سبکی دیگر نیز :

  1. پینچ (انگشتی) : در این روش فقط از دست برای شکل دهی به گل استفاده می شود. با استفاده از انگشت شست و سبابه، گل را در دستان خود ورز می دهند.
  2. کویل (فیتیله ای) : در این روش ابتدا یک تکه گل برای چرخ قرار میدهند و با چرخش میز و دست به گل شکل می دهند.
  3. اسلب (ورقه ای) : با استفاده از وردنه ورقه های از گل دست می شود، و پس از گذشت مدتی این ورقه ها را بر حسب نیاز و شکل آنها به یک دیگر وصل می کنند. این ورقه های به وسیله ابزارهای بر روی گل شیار ایجاد می کنند تا به یک دیگر متصل شوند.

از این روش بیشتر برای ایجاد حجم های زاویه دار استفاده می شود.

 

 

نتیجه گیری

به طور خلاصه، سفالگری نه تنها یک هنر و صنعت دستی است، بلکه بخشی از فرهنگ و زندگی روزمره انسانهاست و جایگاه ویژه ای دارد.

محصول هنری علاوه بر زیبایی های خاص خود، جزئی از ارزش های تاریخی و فرهنگی هر ملیتی است، که نشان از انعطاف پذیری و سازگاری مردمان آن دیار با محیط زیست خودشان را نشان می دهد.

با در نظر گرفتن این مسئله که سفالگری در طول تاریخ بشری وجود داشته یکی از شاخه های هنری است.

ساخت سفال با روش دست ساز یکی از هنرهای قدیمی و کهنی است که تاکنون در سرتاسر جهان رواج داشته است. که به دلیل اهمیت و گستردگی این هنر، توسعه و ارتقای آن به عنوان یکی از اولویت های فرهنگی و صنعتی تمامی کشورهای جهان به شمار می آید.

گسترش این صنعت می تواند نتایج مثبت زیادی بر فرهنگ و اقتصاد و هنر مردم گذارد.

این هنر به دلیل فراگیری فراوان آن در تمامی دنیا میتواند یکی از راه های جذب گردشگران و توسعه گردشگری در کشور باشد و به عنوان عامل فرهنگی اثر گذار برای برقراری ارتباط با سایر کشورها باشد.

با در نظر گرفتن نیاز روز افزون بازار به سفال، شناخت روش ها و تکنیک های سفالگری، بازاریابی مناسب و بهبود و بهینه سازی فرآیند تولید، میتوان کیفیت این محصول هنری را افزایش داد. زیرا سفال های دست ساز میتواند برای افراد شاغل در این حوزه مزیت رقابتی و بازاری پویا را فراهم کند.

نویسنده : دانیال جعفری

 

پست های اخیر

0 نظر

  • تاکنون سوالی روی این محصول پرسیده نشده است

نظر خود را ارسال کنید


ورود به حساب