Blog

 

تاریخچه قهستان بیرجند امروزی

 

شهری که امروزه با نام بیرجند شناخته می شود، تنها بخش کوچکی از قهستان قدیم است.

قهستان به ناحیه ای نسبتا کوهستانی و ناهموار گفته می شود.

قدمت تاریخی این منطقه را به سی تا سی و پنج هزار سال قبل از میلاد تخمین زده اند که براساس غار خوتیک در جنوب قائن بر می گردد.

ابزارهای پیشرفته ساخته شده از سفال و سنگ بشر اولیه نشان از تولید آن را در هزاره پنجم و چهارم ق.م می دهد.

براساس پیشینه های تاریخی و کتیبه های هخامنشی  و یادداشت های مورخان یونانی، قهستان خاستگاه یکی از اقوام آریایی یعنی ساگارتی و بخشی از چهاردهمین ساتراپی هخامنشی بوده است.

 

زعفران خراسان

 

صنعت دست ساز استان

شهر بیرجند به دلیل موقعیت جغرافیایی و منایع طبیعی به تولید انواع صنایع دستی منطبق با زیست بوم خود در طول تاریخ کرده است.

دست ساز های تولید شده در استان خراسان جنوبی، به دلیل ظاهر زیبا و کیفیت بالای آن، همواره در بازارهای داخلی و خارجی مورد توجه بسیاری از گردشگران قرار گرفته است که به همین دلیل بسیاری به دنبال خرید این محصولات هستند و حتی برای یادگیری هنرهای دستی، کارگاه های مختلفی در این استان برگزار می شود.

صنایع دستی ایران، به خصوص در استان های مختلف امروزه به یکی از مهمترین منابع درآمدزایی تبدیل شده اند. استان خراسان جنوبی، با داشتن فرهنگ و سنت غنی در حوزه صنایع دستی به یکی از مهم ترین مراکز تولید و صادرات صنایع دستی کشور تبدیل شده است.

انواع رودوزی های سنتی – نساجی سنتی – انواع قالی / گلیم / پلاس  – چلنگری (آهنگری) و ...

 

انواع فرش شاهزاده، معتضدی، مصباح الدیوان، شرکت شرق، هادوی و دکتر احمدی و فرش زهرایی و امینی است که روانه بازار فرش ایران گشته است.

از مشهورترین فرش های عشایری نیز میتوان به  فرش قوچان، فرش خراسان، فرش بیرجندی، فرش یزدان شهر و فرش خوافی اشاره کرد.

مراکز مهمی که به تولید قالی در استان پرداخته اند شهرستان های بیرجند، بهدان، بهلگرد، نوفرست و ....

 

حصیربافی (بوریا بافی) نیز هنری است که با توجه به درختان نخل شهرستان فردوس جز جدایی ناپذیر از محصولات هنری و دستی این دیار به شمار می آید.

یشرویه مرکز مهم برک بافی خراسان در دوره اسلامی است که به گواه تاریخ هنرهایی از قبیل منسوجات سنتی، چلنگری، مسگری، حصیربافی، پخل بافی، سفالگری، گلیم بافی، پتک بافی و .... از جمله مصنوعات دستی رایج در این دیار شمرده می شود.

در استان خراسان جنوبی دست ساز های مختلفی وجود دارند که از جمله آنها میتوان به گلیم، قالی، گبه، قلاب بافی، معرق کاری، چرم دوزی و .... اشاره کرد.

یکی از مهمترین این دست ساز ها در استان، گلیم و قالی است. که به عنوان محصولات صادراتی استان نیز  به شمار می آیند.

 
 

 

 گلیم، که یکی از نمادهای فرهنگی ایران به شمار می رود در بسیاری از مناطق کشور به وفور تولید و استفاده می شود.

گبه، نیز یکی دیگر از دست ساز های استان خراسان جنوبی است. گبه، یک سبد دستی است که با استفاده از نوارهایی از جنس برگ نخل و یا چوب بافته می شود.

در هنر قلاب بافی، الگوهایی با استفاده از نخ های رنگی بر روی پارچه  بافته می شود. که به خاطر طرح های زیبا و کاربردی بودن آنها ، برای تزیین و تکمیل دکوراسیون منازل و هتل ها به کار می رود.

 

دست سازهای چرمی نیز که با دوخت چرم حیوانات محلی تبدیل به محصولات هنری زیبایی از جمله کیف، کفش، کمربند و ... می شوند مورد توجه مسافران و گردشگران قرار گرفته است.

تابلو فرش بافی که برای بافت آن از نخ های طبیعی مانند پشم و پنبه استفاده می شود.

طلا کوبی که با الگوهای مختلف بر روی سنگ ها کوبیده می شوند.

دوختن فرش با الگوهای قدیمی و شیوه های بافت متنوع، قلم زنی بر روی شیشه، نقاشی و ... همه از هنر های زیبا این استان به شمار می آیند.

 

حصیر بافی

 

برخی از محصولات دست ساز برجسته در استان خراسان جنوبی :

  • قالیچه و گلیم : قالیچه با طرح های و رنگ های مختلف، با استفاده از پشم گوسفند و بز تولید می شود.

قالیچه های شهرهای خراسان جنوبی مانند یزدان شهر، قائن، نیمبلوک و قهستان در داخل و خارج از کشور شناخته شده اند.

  • جاجیم : این محصول در شهرهایی مانند بیرجند و قائن با طرح ها و رنگ های مختلفی تولید می شوند که برای تزئین و پوشیدن منازل به کار می روند.

  • سفالگری : سفال های این منطقه شامل سفال های دکوراتیو و کاربردی، ظروف مذهبی و سفال های شیرینی پزی است که ظروف ساخته شده در شهرهای قائن، فردوس و نیمبلوک مورد توجه گردشگران واقع شده اند.

  • ترمه دوزی : یکی از مهارت های مهم در صنایع دستی است که در آن با استفاده از نخ های رنگی، طرح های زیبا و منحصر به فردی روی پارچه دوخته می شود.

  • چادرشب بافی : این محصول نیز برای تزئین منازل و استفاده در مراسمات دینی و مذهبی مورد استفاده قرار می گیرد.

  • منبت / معرق کاری : از مهارتهای قدیمی و محبوب است که در آن، با استفاده از ابزارهای سنتی، طرح های زیبایی توسط استادکاران ماهر بر روی چوب منقوش می شود.

  • نساجی : در این صنعت از پارچه های نخی و ابریشمی برای بافت محصولاتی مانند روسری، شال، پیراهن و ... تولید می شود.

  • حصیر بافی (بوریا بافی) : معمولا با استفاده از حصیر گیاهی به نام "جوی" محصولاتی مثل سبد، گلدان و ... بافته می شوند. در این صنعت پارچه نمد بافته شده و در پایان با استفاده از طرح ها و رنگ های مختلف به شکل های گوناگونی مثل کیف – دستمال و زینت آلات تبدیل می شوند.

  • نگارگری : یکی از شاخه های هنری مرتبط با نقاشی و تزئین اشیا است.

از نمونه های معروف نگارگری این استان میتوان به فرش های عشایر، معرق، خاتم کاری، شیشه گری، مینا کاری، سفالگری و چوب اشاره کرد.

به طور کلی صنایع دستی این استان با بیش از 20 صنعت مختلف شامل قالی بافی، تابلو فرش، گلیم بافی، جوراب بافی، چرم دوزی، سفالگری،حصیر بافی، نمد مالی، نگارگری، خاتم کاری، کرک کاری، صدف دوزی، مینا کاری، صنایع چوب و .... یکی از مراکز مهم تولید صنایع دستی در کشور است.

 

چپت دوزی - کفش دوزی

 

سوغات خراسان جنوبی

یکی از سوغات محبوب خراسان، شیرینی های محلی است.

این شیرینی ها شامل بغل هایی نظیر "غاون بغلی" ، "دوغابغلی" ، "قورمه بغلی" هستند که از ترکیبات آرد ، شکر ، تخم مرغ و زعفران تهیه می شوند. این شیرینی ها با طعم شیرین و خوشمزه خود به خصوص در جشنواره ها ومراسمات خورده می شوند.

با توجه به مزیت جغرافیایی و تنوع آب و هوایی خراسان، بسیاری از محصولات کشاورزی نیز به عنوان سوغات در این منطقه معرفی می شوند.

 

خشکبارهای محلی

این خشکبارها شامل پسته، بادام، فندق و بادام زمینی هستند که به صورت خشک شده و بسته بندی شده به فروش می رسند.

پسته خراسان جنوبی به دلیل کیفیت بالا و طعم خاصی که دارد، به عنوان یکی از بهترین پسته های جهان شناخته می شود.

عسل هایی مانند عسل کنار، عسل کلزا و عسل توت شاخه در این استان پرورش داده می شوند.

انواع مربا، انگور خشک، مغزهای خشک، حلوا و حبوبات، عرقیجات محلی مثل بیدمشک، عرق سنبل، عرق گل سرخ  و زعفران  به صورت بسته بندی در بازارهای محلی به فروش می رسد.

 

عناب خراسان

 

لیستی از سوغات خراسان جنوبی :

  • حلوا خراسان : از شکر، آرد، آبسده ساخته می شود.

  • قره قروت : این محصول یک نوع پنیر خامه ای است که به صورت سنتی تهیه می شود.

  • عسل

  • شیرینی شاه بلوط : این شیرینی با تخم بلوط، آرد، شکر و روغن تهیه می شود.

  • مغز انگور : یکی از خوشمزه ترین و مشهورترین محصولات خراسان جنوبی است که به صورت خشک شده به فروش می رسد.

  • نبات : آرد، آرد برنج، شیر، شکر و آرد نخود تهیه می شود.

  • قرقاول : یک نوع آجیل خشک شده که از برگ درختی با همین نام درست می شود.

  • شیرینی شوید: از شیر، شکر و برنج درست می شود.

  • ترشی جاجیک : از سبزیجات مختلف از جمله خیار، گوجه، فلفل دلمه ای، کرفس و ... درست می شود.

  • چای سرخ خراسان

  • شیرینی قندناب خراسان : با شیر، برنج و قند درست می شود.

  • رشته پلویی : با رشته های خشک، گوشت چرخ کرده، لوبیا و سبزیجات درست می شود.

  • چیکی کباب

  • ترشی جو

  • پشته یا بادام دیم

 

قارت بافی روستای گریمنچ قائینات

 

 

از دیگر مهارت ها و صنایع دستی که میتوان به آن اشاره کرد :

 

  • توربافی (حوله بافی) در روستا خراشاد
  • پنبه مله ( دانش سنتی کشاورزی، نخریسی و نمود های شفاهی آن در خوسف)
  • مهارت بافت سنتی قالی لچک ترنج ربعی سعدی شهر مود
  • مهارت قلم زنی ویژه طبس
  • مهارت بافت جاجیم انگشتی روستای اوجان
  • مهارت کورگی بافی (کرکی بافی) شهر مود
  • مهارت قارت بافی روستای گریمنج قاینات
  • مهارت سیاه چادربافی در روستای سیدال
  • مهارت ساخت کلوته (کلاه پولی) روستا چنشت
  • پخت نان لوله ای (نون لوله)
  • پخت نان سنتی غینیچه
  • تنور سازی سنتی فردوس
  • چپت دوزی – مهارت کفاشی سنتی بیرجند
  • گیوه بافی کریت طبس
  • دوتوک سازی ( مهارت ساخت عروسک های سنتی خراسان)
  • برک بافی

 

جاجیم انگشتی - خراسان جنوبی

 

در آخر ....

سوغات خراسان جنوبی بخشی از فرهنگ و تاریخ این منطقه است.

صنایع زیبا، با کیفیت و متنوع استان خراسان جنوبی، با توجه به جذابیت های بالا برای گردشگری و صادرات یک فرصت مهم اقتصادی برای این استان محسوب می شوند.

 

میتوان با ایجاد بازارهای فروش مستقیم و آنلاین، معرفی این محصولات در نمایشگاه های داخلی و خارجی، و ترویج تولیدات دست ساز از طریق رسانه های مختلف برای گسترش این محصولات کمکی شایان به عرصه فرهنگی و هنری و زیست بوم های گردشگری کشور داشت.

در حال حاضر بازارهای خارجی مثل ترکیه، عراق، پاکستان و ... بازار هدف این هنر های دست ساز هستند.

حمایت از این آثار به حفظ فرهنگ و هویت مردم کمک می کند. زیرا حفظ و نگهداری این صنعت میتواند به حفظ تراث فرهنگی و هویت مردمان این منطقه کمک کند.

در آخر میتوان گفت، صنایع دستی استان خراسان جنوبی، با وجود محدودیت هایی مانند کمبود منابع همچنان مورد توجه گردشگران و توریست ها قرار می گیرد و برای توسعه و ارز آوری نقش مهمی را ایفا می کند.

 

 

پست های اخیر

0 نظر

  • تاکنون سوالی روی این محصول پرسیده نشده است

نظر خود را ارسال کنید


ورود به حساب